STRESSREGULATIE
Overspannen de fase waarin ingrijpen nog loont.
Overspanning is het punt waarop je systeem niet meer volledig terugveert na een pauze, terwijl de rek er nog niet uit is. Wie hier ingrijpt, heeft doorgaans veel minder tijd nodig dan wie doorgaat tot het niet meer gaat.
BASIS
Wat overspanning is
Overspanning betekent dat je langere tijd meer gevraagd hebt van je systeem dan het kon herstellen. Je zenuwstelsel staat in actiemodus en vindt de weg naar herstel niet meer vlot terug.
Het is geen karakterkwestie en geen gebrek aan veerkracht. Het treft net vaak mensen met veel verantwoordelijkheid, die lang goed blijven functioneren en daardoor laat merken wat het kost.
De fase waarin ingrijpen het makkelijkst is, is de fase waarin je het minst voelt.
KLACHTEN
Hoe overspanning aanvoelt
De klachten zijn een mengeling van lichaam en hoofd, en ze houden aan ook wanneer de drukte even weg is.
- Je hart gaat sneller bij een telefoontje dat vroeger niets deed.
- Je valt in slaap van pure uitputting en ligt om vier uur wakker.
- Je bent geëmotioneerd om kleine dingen, of je voelt bijna niets meer.
- Je vergeet afspraken en verliest de draad in gesprekken.
- Je verdraagt drukte, geluid en volle agenda's minder goed dan vroeger.
- Je lichaam doet mee: hoofdpijn, maag, darmen, een kaak die vastzit.
- Je hebt het gevoel dat je geen keuze meer hebt, alleen nog een lijst.
Een volledig overzicht van de signalen staat op de pagina over burn-outsymptomen herkennen.
ONDERSCHEID
Het verschil tussen druk, overspanning en burn-out
Drie fases, en de grens ertussen is vager dan de woorden laten uitschijnen. Wat telt, is of je systeem nog terugveert.
Drukke periode
Een drukke periode is een periode. Je bent moe en na een echte pauze veert je systeem terug. Dat terugveren is het verschil.
Overspanning
Hier veert het niet meer volledig terug. De klachten blijven ook als de drukte weg is, en je moet jezelf dwingen voor dingen die vroeger vanzelf gingen.
Burn-out
De rek is eruit, meestal na maanden overspanning die niemand een naam gaf. Dan gaat het over herstellen, met tijd en begeleiding.
Wat er gebeurt als je doorgaat: je systeem bespaart energie waar het kan. Je voelt minder, je beslist trager, je herstelt langzamer. Op een bepaald moment beslist je lichaam en niet jij.
HERSTEL
Wat herstel op dit punt vraagt
Hoe vroeger je ingrijpt, hoe minder je systeem moet inhalen. Precies daarom is dit het moment waarop de inspanning het meeste oplevert.
Eerst zakken
Zolang je systeem in actiemodus staat, kan je niets opbouwen. De eerste weken gaan over ontladen: slaap, ademhaling, beweging in de juiste dosis.
Dan begrijpen
Weten hoe jouw stresssysteem werkt en welke patronen je telkens over je eigen grens duwen. Zonder dat inzicht kom je op dezelfde plek terug.
Dan verbouwen
De keuzes in je agenda en in je werk die het verschil maken tussen een goede intentie en een structuur die standhoudt.
In het preventietraject werken we net op dit punt: je systeem laten zakken en je week zo herbouwen dat je niet terugvalt.
HULP
Wanneer je naar de huisarts gaat
Ga langs bij je huisarts wanneer je klachten weken aanhouden, wanneer je slaap structureel stuk is, wanneer werken niet meer lukt, of wanneer je merkt dat je niet meer kunt stoppen met piekeren. Sommige klachten hebben ook een lichamelijke oorzaak die je eerst wil uitsluiten.
Een arts kan rust voorschrijven en de medische kant opvolgen. Het stuk daarnaast, uitzoeken waar jouw energie weglekt en wat er in je week moet veranderen, is waar ik met mensen werk.
Lees ook: wat je cortisol wel laat zakken
RESULTAAT
Waarom nu het verschil maakt
Overspanning is de enige fase waarin je nog kunt kiezen. Je kunt je week nog hertekenen, je kunt nog werken terwijl je herstelt, je kunt het nog doen zonder dat iemand het hoeft te weten.
Dat is precies wat er wegvalt als je doorgaat. Dan beslist je lichaam, en dan gaat het niet meer over slimmer plannen maar over maanden.
Bronnen
- World Health Organization (2019). Burn-out an occupational phenomenon: International Classification of Diseases (ICD-11).
- Gerritsen, R. J. S. & Band, G. P. H. (2018). Breath of Life: The Respiratory Vagal Stimulation Model of Contemplative Activity. Frontiers in Human Neuroscience.
Herken je jezelf hierin?
Plan een gratis kennismaking van 15 minuten. We bekijken samen waar je staat en wat er nu nodig is.
PLAN JE KENNISMAKING